W 2026 roku przypada 130. rocznica publikacji powieści "Quo vadis" autorstwa Henryka Sienkiewicza. To jedno z najważniejszych dzieł polskiej literatury, które na trwałe wpisało się w wyobraźnię czytelników, przenosząc ich w świat starożytnego Rzymu i rodzącego się chrześcijaństwa. Z tej okazji w Pałacyku Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, będącym oddziałem Muzeum Narodowego w Kielcach, przygotowano wystawę pt. "Roma Aeterna – rzymskie fascynacje Henryka Sienkiewicza".

Ekspozycja, prezentowana od kwietnia do 8 listopada 2026 roku, stanowi próbę odczytania Wiecznego Miasta przez pryzmat sienkiewiczowskiej epopei. Jej twórcy prowadzą widza przez codzienność starożytnych Rzymian – zarówno prostych mieszkańców, jak i elit – ukazując świat, który stał się tłem dla dramatycznych wydarzeń opisanych w powieści. Szczególne miejsce zajmuje refleksja nad przemianami religijnymi – od dominującego politeizmu ku rodzącemu się chrześcijaństwu.

W przygotowanie wystawy czynnie włączyło się Muzeum Diecezjalne Dom Długosza w Sandomierzu, które użyczyło cennych eksponatów, wzbogacających narrację o wymiar historyczny i duchowy.

Wśród nich znalazła się barokowa weduta przypisywana Viviano Codazziemu lub jego kręgowi. Kompozycja z II połowy XVII wieku ukazuje ruiny antycznego Rzymu, ze szczególnym uwzględnieniem Term Karakalli – monumentalnych łaźni rozpoczętych przez Septymiusza Sewera, a ukończonych w 217 roku przez Karakallę. W centrum obrazu widnieje obelisk poświęcony cesarzowi, a na pierwszym planie – niemal symbolicznie – scena ukrzyżowania św. Piotra.

Szczególnie poruszającym eksponatem jest niewielkie pudełeczko zawierające piasek opatrzony napisem: "Piasek z miejsca, na którym stał Krzyż św. Piotra gdy go krzyżowano". To materialny ślad pamięci o męczeństwie Świętego Piotra Apostoła, który – wedle tradycji – poniósł śmierć w Rzymie około 64 lub 67 roku.

Historycy nie są zgodni co do dokładnego miejsca tej egzekucji. Część badaczy wskazuje wzgórze Ianiculum, gdzie dziś znajduje się kościół San Pietro in Montorio. Inni lokalizują męczeństwo w cyrku Nerona przy Via Triumphalis – w miejscu późniejszego pochówku apostoła. To właśnie tam, nad jego grobem, Konstantyn Wielki polecił w IV wieku wznieść pierwszą bazylikę, która przez stulecia była centrum chrześcijańskiego świata.

Na wystawie zobaczyć można także starożytne lampki oliwne, zakupione w Rzymie i Pompejach w 1900 roku przez ks. Jana Wiśniewskiego. Ich historia splata się z osobistym świadectwem kapłana, który w swoich zapiskach podkreślał, jak doświadczenie Rzymu pogłębiało jego wiarę i rozumienie chrześcijaństwa.

Uzupełnieniem ekspozycji są rzymskie monety – denary i asy – z czasów cesarzy takich jak Hadrian, Nerwa, Trajan czy Wespazjan. To świadectwa codziennego życia imperium, ale także tło dla wydarzeń, które Sienkiewicz opisał w swojej powieści.

"Wystawa Roma Aeterna – antyczne fascynacje Henryka Sienkiewicza stanowi próbę rekonstrukcji imaginarium Wiecznego Miasta – widzianego oczami pisarza. Jej bohaterami będą ludzie i miejsca, których obecność zostanie przywołana poprzez literaturę, dzieła malarskie i graficzne, rzeźby, numizmaty oraz artefakty życia codziennego. Ekspozycja pozwoli głębiej zrozumieć egzaltację Sienkiewicza Rzymem – miastem, które stało się dla niego nie tylko tłem powieści, ale i natchnieniem literacki" - czytamy na stronie internetowej Muzeum Narodowego w Kielcach.