Ocalony z zapomnienia

Gośćmi spotkania będą konserwatorzy dzieł sztuki: mgr Magdalena Szwarc, która przeprowadziła konserwację obrazu, oraz dr hab. Jarosław Adamowicz, dziekan Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

  Zaproszenie na spotkanie poświęcone konserwacji obrazu. Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu

Obraz, który niemal zniknął z historii

Jak wyjaśnia kustosz muzeum dr Urszula Stępień, historia dzieła jest niezwykła. - W opracowaniu dotyczącym dziejów muzeum przypomniałam losy dwóch zabytków przekazanych na początku XX w. z kościoła w Ćmielowie przez ks. Jana Wiśniewskiego - obrazu i kielicha. Oba trafiły do pierwszych zbiorów muzeum gromadzonych od 1902 r. w kapitularzu katedry sandomierskiej - opowiada.

Kielich z rubinowego szkła, łączony z warsztatem norymberskiego złotnika Johanna Heela, znajduje się dziś w zbiorach muzeum i jest prezentowany na ekspozycji. Los obrazu potoczył się inaczej. - Ze względu na bardzo zły stan zachowania nie został przeniesiony do późniejszej siedziby muzeum w seminarium duchownym i przez lata pozostawał w kapitularzu katedry - wyjaśnia dr Stępień.

Co więcej, na początku XX w. sądzono nawet, że dzieło nie przetrwało. Historyk sztuki Jerzy Kieszkowski, który oglądał obraz w 1901 r. w kruchcie kościoła w Ćmielowie, napisał później, że był on "strasznie zniszczony" i zapewne już nie istnieje. Tymczasem w 1903 r. ks. Wiśniewski przekazał go do zbiorów muzealnych, ratując go przed całkowitym zniszczeniem.

  Barokowy kielich z rubinowego szkła, łączony z warsztatem norymberskim. Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu

Powrót do badań po ponad 100 latach

Dopiero w 2023 r. obraz został przeniesiony z kapitularza i przekazany do specjalistycznej konserwacji. - Prace przeprowadziła Magdalena Szwarc w ramach pracy magisterskiej, realizowanej w Pracowni Konserwacji Malowideł na Drewnie Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem dr. hab. Jarosława Adamowicza, prof. ASP. Zakończyły się one obroną w 2025 r. - mówi kustosz muzeum.

Dzięki konserwacji dzieło mogło zostać ponownie opracowane naukowo. - Przywrócenie obrazu do czytelnej formy pozwoliło wprowadzić do obiegu naukowego cenne malowidło, które jeszcze 100 lat temu uznawano za zaginione - podkreśla U. Stępień.

  Obraz przed rozpoczęciem prac konserwatorskich. Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu

Fragment dawnego tryptyku z kaplicy zamkowej

Obraz "Wniebowzięcie Matki Boskiej" jest środkową tablicą dawnego tryptyku znajdującego się niegdyś w kaplicy zamkowej w Ćmielowie. Zachowane fragmenty kompozycji przedstawiają apostołów zgromadzonych wokół pustego sarkofagu Maryi. W scenie można rozpoznać m.in. św. Piotra z kadzielnicą i św. Jana Ewangelistę. Apostołowie spoglądają ku górze, gdzie ukazana była scena powitania Matki Bożej w niebie przez Chrystusa.

Malowidło wykonano techniką tempery jajowej na pięciu lipowych deskach. Badania wykazały użycie pigmentów takich, jak azuryt, malachit czy cynober, a także obecność złota i srebra w elementach dekoracyjnych. Charakter kompozycji oraz ornamenty wskazują na związki z krakowskimi warsztatami malarskimi z początku XVI wieku.

  Obraz po przeprowadzonej konserwacji. Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu

Ślad po dawnej rezydencji Szydłowieckich

Dzieło wiąże się bezpośrednio z historią zamku w Ćmielowie. Rezydencja rozbudowana w pierwszej połowie XVI w. przez kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego posiadała bogato wyposażoną kaplicę, konsekrowaną w 1535 roku. Zamek zniszczony podczas najazdu szwedzkiego stopniowo popadł w ruinę, a do dziś zachowały się jedynie fragmenty murów, głównie części kaplicy.

Jak podkreśla dr Stępień, konserwowany obraz jest jednym z nielicznych materialnych świadectw dawnego wyposażenia tej rezydencji. - Spotkanie w muzeum będzie okazją, by poznać zarówno historię zabytku, jak i szczegóły jego konserwacji. W wydarzeniu wezmą udział także goście z Ćmielowa, związani z obecnymi pracami nad ratowaniem zamkowych ruin - dodaje.